رقص سماع چیست؟

رقص سماع چیست؟

رقص سماع درواقع حالتی از خلسه روحی است که صوفیان برای دست یافتن به عشق الهی به آن روی آورده و دست از همه مادیات می کشند این حرکات موزون درواقع مراسمی مذهبی است که برای پرستش خداوند یگانه برگزار می شود و همراه با آواز خوش و مدح خداوند و پیامبر می باشد... در ادامه ی مقاله ی رقص سماع چیست؟ با این رقص مذهبی، تاریخچه و طریقه انجام آن بیشتر آشنا خواهیم شد.

تاریخچه رقص سماع

مراسم رقص سماع یکی از مراسمات مذهبی در میان صوفیان است که تاریخچه ای چندهزار ساله داشته و اولین اشارات به این مراسم به زمان حضرت داوود باز می گردد. اولین نمونه ها از این نوع حرکات مذهبی در ایران نیز، در شاهنامه نام برده شده است و به زمان "خسرو کیانی" یا "کی خسرو" یکی از پادشاهان سلسله کیانیان باز می گردد. در برخی از مقالات، مراسم سماع به اسلام نسبت داده می شود اما این مراسم از زمان ورود آریایی ها در ایران برای پرستش خداوند یگانه وجود داشته است و صرفاً اسلامی نیست (به حکم فقهای اسلامی این مراسم حرام بوده و ارتباطی با پرستش اسلامی خداوند ندارد چراکه حرکات موزون و موسیقی لهو هردو از اعمال نهی شده در اسلام هستند).

معنا و اصطلاح سماع یا سماء

سماع در لغت به معنای شنیدن بوده و در اصطلاح به رقص صوفی اطلاق می شود که بر به وجد آمدن افراد توسط گوش دل فرا دادن به نغمه و آوازی روحانی اشاره دارد، از سوی دیگر این حرکات، سماء نیزخوانده می شوند (کلمه سماء واژه ای اوستایی است که به معنای آسمان می باشد) و فلسفه ای که برای آن مطرح است، روبه آسمان بودن افراد صوفی هنگام مراسم است تا گنج معنوی را از سمت آسمان و از وجود الهی دریابند... .

رقص سما از مراسم صوفیان

تغییرات رقص سما از ابتدا تا به امروز

همان طور که اشاره شد رقص سماع از زمان های دور در میان افراد رواج داشته است، اما از ابتدا تا به امروز دستخوش تغییرات و حتی انتقاداتی از سوی مذهبیون شده است. در ابتدا سیر سلوک مراسم سماء در محافل شعر خوانی انجام می شد که بعد ها به اجرای شعر توسط خواننده یا گروهی از خوانندگان خوش صوت تغییر یافت و صوفیان توسط اشعار و صوت خوش خواننده به وجد آمده و به پایکوبی و انجام حرکات موزون با فلسفه ای خاص می پردازند پس از مدتی و در طول زمان به این مراسم، نی و دف نیز افزوده شد. این دو آلت موسیقی هرکدام معنای خاصی در مراسم دارند. دف به معنی عالم کبیر بوده و سوراخ های نی به دید حفره های نه گانه بدن انسان ها (چاکرا های ورود و خروج انرژی) تعبیر می شوند. در طول سال ها سازهای دیگری به این روال افزوده شده است که شامل تنبور، كمانچه، كمان، تار و رباب می شود.

نواختن موسیقس هنگام جشن سماع

 اما در متون گفته می شود صوفیان به دو دسته تبدیل می شوند:

  • آنان که صوت می شنوند
  • آنان که معنی می شنوند

افرادی که صوت می شنود، این مراسم را همراه با موسیقی های خاص انجام داده و در پس گوش دادن به موسیقی است که به وجد آمده و در خلسه فرو می روند... . اما افرادی که معنی می شنوند افرادی هستند که با تفکر درباره شعر ها و مدح هایی که همراه موسیقی سنتی مطرح می شود دچار خلسه شده و هردو حالت در طول زمان طرفداران خاص خود را داشته و دارای فلسفه های عمیقی می باشند.

سماع را در طول تاریخ به دسته های مختلفی تقسیم کرده اند:

  • عام/ خاص/ خاص الخاص
  • متسمّع/ مستمع/ سامع
  • حرام/ مکروه/ مباح/ مستحب

از سلسله های تصوف می توان  چشتیه، مولویه، مریدیه، نقشبندیه، قادریه، رفاعیه، شاذلیه، سهروردیه، تیجانیه، نعمت‌اللهی را نام برد.

مراسم سماع مولویه

مراحل مراسم سماع

در مراسم سما کنونی برای شروع، ابتدا آیاتی از قرآن و مدح حضرت محمد (نعت) خوانده می شود، پس از اتمام آیات قرآن، نی زن به صورت تکنواز شروع به نواختن می نماید و در پس آن آلات دیگر موسیقی نیز نواخته می شوند. مراسم با (به اصطلاح) "سلام" یکی از درویشان حاضر شروع می شود. (درویش با بوسیدن نمادین دست مرشد اجازه شروع مراسم را می گیرد) شیخ در جای خود می ایستد و درویشان در گرد او دایره ای تشکیل می دهند و شروع به چرخش کرده و با ذکر الله، الله به دور خود و به دور شیخ می چرخند که شیخ استعاره از خورشید بوده و مریدان او استعاره از ستارگان هستند که دست در آسمان هم به دور خود و هم به دور خورشید در حال چرخش هستند در صوفیه چرخش به معنای عشق است و هر عشقی در نهایت منجر به عشق الهی خواهد بود. در نهایت سلام دیگری انجام می شود و با دعا و نیایش به این مراسم پایان می دهند. اما رقص سماع حرکات موزونی همانند دیگر رقص ها نیست که بتوان آنرا در آموزش های چند ساعته آموزش داد و به گفته سالکان سماء مسیری چند ساله است و در پس آن چله نشینی ها و ریاضت ها نهفته است و حالات عرفانی و عقلی در انجام خالصانه آن تأثیر به سزایی دارد. مراحل رقص سماعی که حالات عرفانی واقعی در آن پدیدار شود حتی ممکن است به مرگ افراد در حین خلسه منجر شود و این بر اثر غرق شدن در حالات عرفانی رخ می دهد. مرگ بر اثر حالات روحانی و خلسه در این مراسم در قرن حاضر بارها در شهر های مختلفی مانند قونیه مشاهده شده است.

ادای احترام و سلام سماع

این مراسم در نمایش های نمادین در حدود 30 دقیقه به طول می انجامد اما در سماع واقعی ممکن است، حالت روحانی، هفته ها طول کشیده و در نهایت به از دست دادن جان شخص منجر شود.

در شاهنامه فردوسی "کی خسرو" یا "خسرو کیانی" شخصیتی با خصوصیات بسیار مشابه با حضرت خضر نام برده شده است و گفته می شود سماعی در حدود 5 هفته داشته است و در حیسن سیر سماع جان خود را از دست داده است.

مراسم جشن سما در چه اماکنی برگزار می شود؟

سیر سماع ممکن است در کوچه و بازار نیز اتفاق افتاده و مدتی زمان ببرد اما مکان های خاصی نیز در این فرقه برای این کار اختصاص داده شده است که دارای یک سالن دایره ای شکل مخصوص است و در واقع عبادتگاه صوفیان به شمار می آید. مراکز صوفیه شامل خانقاه، زاویه، رباط، صومعه، دویره (دیر)، لنگر تکلیه است و مراسم ها در این اماکن برگزار می شود.

خانقاه یا دیر

سیر سماع در رقص سما

رقص سماع در ایران

رقص سما در ایران به زمان های بسیار دورتری از ورود اسلام بازمی گردد و گفته می شود از زمان ورود آریایی ها به ایران این مراسم مذهبی جریان داشته است اما چیزی که واضح نمایان است این است که ما این مراسم را بیش از هرچیز به مولانا و درویشان صوفی مربوط می دانیم و با شنیدن مراسم سماء، مولانا را به یاد می آوریم. این مراسم مذهبی که ما به حالت کنونی مشاهده می کنیم نیز مربوط به رسوماتی است که از زمان مولانا به جای مانده است.

 در ایران و در قرون پس از اسلام، ابوعلی سینا و فارابی نیز از این روش برای درمان تعدادی از بیماری ها استفاده می کرده اند زیرا از تأثیرات عمیق موسیقی موزون همراه روحانیت بر بدن انسان آگاه بوده اند؛ همچنان که برای قرأت قرآن و گفتن اذان نیز همواره از خوش صدا ترین افراد دعوت می شود...

مراسم روحانی سما

جشن سماع در ترکیه

هرساله در شهر قونیه ترکیه مراسمی برای بزرگداشت این عارف بزرگ برپا می شود که شامل معرفی و تشریح سبک زندگی، اشعار و سماع مولانا می شود. علاوه بر فستیوال های سالانه ترکیه این جشنواره که باعث جذب بسیاری از گردشگران به شهر قونیه در ترکیه می شود در تاریخ 10 مارس هرسال برگزار می شود.

اگر با تور قونیه به ترکیه سفر کردید و به آشنایی بیشتر با مولانا علاقه داشتید می توانید به مراکز زیادی مراجعه کرده و از نزدیک با روش زندگی او آشنا شوید... اما مهم ترین مراکزی که برای آشنایی با مولوی در قونیه فعالیت دارند مرکز فرهنگی و آرامگاه مولانا می باشند.

سیر سماع و مراسم آن

مرکز فرهنگی مولانا در طول سال مراسم های زیادی از این آیین برگزار می کند اما اصلی ترین مراسم در زمان تولد این شاعر برپا می شود که مصادف با 17 دسامبر می باشد. در این مراسم پیروان تصوف گرد هم آمده و به رقص سما می پردازند و آیین مولوی را به جای می آورند. آرامگاه مولوی نیز در زمان های مختلف سال میزبان صوفیان زیادی از سراسر دنیا است که برای به جای آوردن آیین تصوف گرد هم آمده اند اما مهم ترین مراسم در روز تولد این شاعر برگزار می شود که خود در جذب گردشگران به قونیه تاثیراتی داشته است. این رویداد فرهنگی سالها در ترکیه به علت جلوگیری از تجمع های سیاسی با ممنوعیت مواجه بود اما در دهه اخیر به یکی از عوامل جذاب گردشگری این کشور تبدیل شده است.

برای آشنایی بیشتر با مرکز فرهنگی مولانا می توانید روی لینک کلیک کرده و جزئیات آن را مطالعه نمایید.

امتیاز 4.70از 5 (10 رای)

نظرات کاربران

برای این مطلب هنوز نظری ثبت نشده است
افزودن نظر جدید